از ميان تواريخ محلي مازندران، جامع الامثال نوشته محمد بن كامران استرابادي از زمره آثاري است كه از سوي محققان مورد عنايت قرار نگرفته است؛ اين در حالي است كه ساير منابع تاريخي مازندران، نظير تاريخ طبرستان ابن اسفنديار و تاريخ رويان اوليا الله آملي و تاريخ طبرستان،رويان و مازندران سيد ظهير الدين مرعشي از جمله كتب معتبر در عرصه تاريخنگاري محلي مازندران به شمار رفته و پژوهش هاي بسياري در مورد شيوه تاريخنگاري هر يك از آنها به عمل آمده است.بنابراين معرفي كتاب جامع الامثال استرابادي از جمله ضروريات پژوهش هاي تاريخي محسوب مي شود.براي آشنايي با شيوه تاريخنگاري اين كتاب مقاله تاريخنگاري جامع الامثال را بخوانيد.
این روزا حسابی تو نظریه های جامعه شناسی دست وپا می زنم.شاید سوال بشه مگه رشته ات جامعه شناسیه؟سوالی که خیلی ها ازم می رسند و من جواب می دم درس جامعه شناسی تاریخی دارم باید با نظریه های جامعه شناسی آشنا بشم یا به دنبال روش برای درس تاریخنگاری هستم.
اینو گفتم چون در سالهای اخیر،مبحث مطالعات بین رشته ای میان استادان دانشگاه شایع شده و جای بحث بسیار داره.دانشگاه الزهرا اگرچه مبدع این کار نیست، اما بدون شک یکی از طرفداران نگاه بین رشته ای به تاریخه.اما چطور؟این سوالی که ذهن دانشجویان ومحققان رشته تاریخ رو به خودش مشغول کرده.به طوریکه دانشجوی کارشناسی ارشد ودکتری وارد دنیایی می شن که بیرون آمدن از آن کار آسونی نیست.حجم وسیعی از وقت دانشجو،صرف مطالعه نظریه های مختلف غیر تاریخی به ویژه جامعه شناسی میشه.بعد وقتی با هزار درد سر یاد گرفت که این نظریه ها چی میگن(البته اگر یاد بگیره)اونوقت تو هچل می مونه که حالا باید باهاشون چی کار کنه!اینه درد دانشجوی تاریخ.به قول یکی از استادان محترم اونوقت دانشجو میاد فصل مقدماتی رساله اش را با نظریه های مختلف شروع می کنه اما در فصول بعدی این نظریه یواش یواش به بوته فراموشی میره و چه بسا اصلاً محو میشه و دانشجو دوباره بر می گرده سر خونه اول.در پایان عنوان رساله اش میشه مثلا بررسی تحولات تاریخ سیاسی ایران با تکیه بر فلان نظریه .
مطالبی که گفتم باعث نمیشه که از فواید رویکرد بین رشته ای غافل بشیم.چه بسا بدون درک رشته های هم خانواده و نزدیک به هم، صرف مطالعه تاریخ نتیجه مطلوبی بدست نمی آریم. مطالعه رشته های دیگر علوم انسانی نیز بدون درک تاریخ آنگونه که باید،مفید نخواهد بود.مثلاً در مورد ادبیات شادروان زرین کوب در کتابش تاریخ در ترازو معتقد است که فهم ادبیات یا شناخت یک شاعر بدون توجه به تاریخ سیاسی و اجتماعی زمانه اش میسر نیست.همچنین بسیاری از نظریه های مهم جامعه شناسی وامدار تایخ و برگرفته از حوادث ورویدادهای تاریخی هستند.کسانی نظیر ابن خلدون در دوره قدیم و مارکس در عصر جدید،تئوری های خود را بر پایه رویکرد تاریخی بنا کردند.از فواید عمده این نگاه،روش مند ساختن مطالعات تاریخی است.زیرا استفاه از روش،منجر به سازماندهی مطالعات تاریخی و پرهیز از نگاه نقلی و توصیفی به تاریخ می شه.
اما متاسفانه با همه فواید مطرح شده،ذهن دانشجوی تاریخ با سایر علوم انسانی بیگانه است و این حکایت از ضعف نظام آموزشی داره.چون در سیستم آموزشی در مقاطع متوسطه و بعد در دوران لیسانس وحتی گاهی فوق لیسانس،بحثی یا دروسی تحت عنوان مطالعات بین رشته ای مطرح نیست واگر هم واحدی مثل مبانی جامعه شناسی و یا مبانی علم سیاست در دانشگاه تدریس می شه ،جوابگوی این نیاز نیست و چندان جدی گرفته نمیشه.در اینجاست که دانشجویی که اصلا در این وادی نیست ،یکدفعه در دوران تکمیلی به ویژه مقطع دکتری با خیل عظیمی از مفاهیم جامعه شناسی و نظریه های جورواجور مواجه میشه که یاد گیری آنها مستلزم وقت و فرصت طولانیه.
القصه اینه حکایت مطالعات بین رشته ای.اما با همه این تفاسیر خود من یکی از طرفداران سر سخت این جور نگاه ها به عرصه تاریخم و در صددم رساله دکتری ام را روی مباحث روشی ارائه بدم.چون معتقدم وارد این حیطه از کار شدن،به ضررش می ارزه و باعث میشه تا حداقل رشته تاریخ از قالب خشک و نگاه منجمدانه نقلی و توصیفی بیرون بیاد.اونوقت می تونیم به عنوان حامیان رشته تاریخ،جایی برای تاریخ در میان سایر علوم باز کنیم و دیگه مجبور نشیم در برابر سوال کلیشه ای آیا اصلا تاریخ علم است؟جواب قانع کننده ای نداشته باشیم.
اگر قرار باشد عنوانی برای تاریخ جهانگشای جوینی انتخاب کنم این انتخاب چیزی نیست جز شاهکار تاریخنگاری مغول.اهمیت این اثر زمانی روشن خواهد شد که در تار و پود کتاب عمیق شده و از زوایای روش شناسی به تحلیل و برسی تاریخ جهانگشا بپردازیم.
تاریخ جهانگشا اثر عطا الملک جوینی است که در طی سالهای ۶۵۸ ه.ق به این طرف به رشته تحریر در آمده است.نیاکان وی از صاحب منصبان دربار مغولان وبوده و هر یک در امور دیوانی دستی داشته اند.پدرش بها الدین جوینی نیز از ملازمان دربار امیر ارغون بوده پسرش یعنی نویسنده کتاب تاریخ جهانگشا نیز پس از وی ابتدا در رکاب وی و چندی بعد از همراهان هولاکو خان گردید.اهمیت تاریخی کتاب جوینی به دلیل تلاقی نگارش اثر با دو رویداد مهم تاریخی است:اول انقراض اسماعیلیان و دوم برچیده شدن امپراطوری خلافت عباسی ....
ادامه مطلب